Η Κρητική Ορχιδέα μεταμφιέζεται ... και αποπλανά τα έντομα!

 

της Χρυσούλας Γουρνιεζάκη

Οι Κρητικές Ορχιδέες

Περπατώντας στις άκρες των δρόμων, σε χωράφια, σε λιβαδότοπους και πευκοδάση, ανάμεσα σε θάμνους, από τα τέλη Μαρτίου και μέχρι το Μάιο θα δείτε τις πανέμορφες κρητικές ορχιδέες μικρές, όμορφες πολύχρωμες θα σας μαγέψουν με την ομορφιά τους.
Θα εκπλαγείτε με την ποικιλία των χρωμάτων και των σχεδίων. Στην Βιάννο την μεγαλοβδομάδα, και για την ακρίβεια την Μ. Παρασκευή πρωί - πρωί μας έπαιρνε ο πατέρας μου και πηγαίναμε στα λιβάδια για να μαζέψουμε τα ζουμπούλια, – έτσι έλεγαν εδώ τις Κρητικές ορχιδέες – για να τα πάμε στον επιτάφιο και να τον στολίσουμε.
Μετά από μερικά χρόνια ανακάλυψα ό,τι αυτά τα όμορφα λουλούδια ήταν οι κρητικές ορχιδέες. Υπάρχουν πολλά είδη, ένα απ’ αυτά είναι το γνωστό μελισσάκι που το συναντάμε αυτή την εποχή κοντά σε θάμνους λες και θέλει να προστατευτεί απ’ αυτούς που θα ‘ρθουν βίαια να το κόψουν ή να το ξεπατώσουν. Ο άνθρωπος μπορεί να γίνει ο χειρότερός της εχθρός, αφού με τις ενέργειές του οδηγεί αυτό το είδος στον αφανισμό του.


Από τα 70 είδη που φυτρώνουν στην Κρήτη, δέκα είναι ενδημικά και δεν υπάρχουν πουθενά παρά μόνο στο νησί μας. Βέβαια οι ορχιδέες οι δικές μας δεν είναι μεγάλα φυτά. Αν εξαιρέσει κανείς τις μικρότερες που φτάνουν τα 10 εκατοστά και τις μεγαλύτερες των 90 εκ., όλες οι άλλες κυμαίνονται στα 20 - 40 εκατοστά.
Πάντως το ύψος τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως το είδος της ορχιδέας, τη φυσική σύσταση του εδάφους, τη γονιμότητα του και τις καιρικές συνθήκες. Αυτός ο τελευταίος παράγοντας διαδραματίζει τόσο σημαντικό ρόλο ώστε υπάρχουν χρονιές που δεν φυτρώνουν περίπου καθόλου και άλλες που ονομάζονται «χρονιές ορχιδέας».
Χαρακτηριστικό επίσης των ορχιδέων είναι ότι σε αυτά τα φυτά η γύρη είναι κολλώδης. Οι κόκκοι δηλαδή είναι σε μια ημίρρευστη κατάσταση και δεν μπορεί να κυκλοφορήσει στον αέρα. Μπορεί να γονιμοποιηθεί μόνο χρησιμοποιώντας ως μεσάζοντα ένα έντομο, το οποίο θα μεταφέρει τη γύρη από το ένα φυτό στο άλλο. Έτσι ορισμένα φυτά έχουν πάρει όψεις εντόμων για να ξεγελάνε τα έντομα και αυτά να κάθονται πάνω για να μεταφέρουν τη γύρη.


Η Ophrys Cretica, όπως και άλλα μέλη της οικογένειάς της - είναι υπεύθυνη για την πιο μαζική «ερωτική απάτη» στην ιστορία του πλανήτη! «Μεταμφιέζονται» σε έντομα, χρησιμοποιώντας όχι μόνο τα σχήματα και τα χρώματά τους, αλλά εκκρίνοντας, επίσης, μεγάλη ποσότητα ορμονών αναπαραγωγής (φερομονών) για να προσελκύσουν τα αρσενικά έντομα.
Αυτά τα ταλαίπωρα αποπλανώνται σεξουαλικά και προσγειώνονται πάνω τους, αλλά το μόνο που καταφέρνουν είναι να μεταφέρουν τη γύρη από ορχιδέα σε ορχιδέα προκαλώντας τη γονιμοποίησή τους.
Δέκα από τα είδη των ορχιδέων που φύονται στην Κρήτη, είναι μοναδικά στον κόσμο. Έτσι μέσα στους στόχους πρέπει να είναι η ανακήρυξη τους σε διατηρητέα μνημεία της φύσης.


Τα δέκα ενδημικά είδη της Κρήτης

1. Epipactis cretica
2. Cephlanthera cucullata
3. Orchis prisca
4. Orchis anatolica (υποείδος: sitiaca)
5. Himantoglossum samarience
6. Orhrys Kreta-fusca
7. Orhrys creberrima – fusca
8. Orhrys thriphti – fusca fruh
9. Orhrys cretensis
10. Orhrys gortynia


πηγή: Εφημερίδα"Βιαννίτικες Αθιβολές" , http://madeincreta.gr/