Το Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή διοργανώνει κάθε καλοκαίρι στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης εκθέσεις διεθνούς κύρους, που συγκεντρώνουν πλήθος επισκεπτών, ενώ το Ίδρυμα Πέτρου και Μαρίκας Κυδωνιέως φιλοξενεί εικαστικές εκθέσεις υπό τον τίτλο «Πλόες». Μεγάλη είναι και η συμβολή της Καϊρείου βιβλιοθήκης στη μελέτη και τη διατήρηση της πνευματικής παράδοσης του νησιού. Η βιβλιοθήκη διαθέτει μεγάλη και σπάνια συλλογή δυσεύρετων εκδόσεων, χειρογράφων, ιστορικό αρχείο αλλά και ποικίλα έργα τέχνης. Τα δύο αρχαιολογικά μουσεία στην Άνδρο και την Παλαιόπολη, το Ναυτικό Μουσείο και το Μουσείο Λαογραφίας και Χριστιανικής Τέχνης, το Λαογραφικό Μουσείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς Συνετίου και το Μουσείο Ελιάς Κυκλάδων, συμβάλλουν εξίσου σημαντικά στην προβολή του πολιτιστικού πλούτου του νησιού.
Στο πολιτιστικό ημερολόγιο της Άνδρου καταγράφονται κάθε χρόνο ποικίλες πολιτιστικές εκδηλώσεις που είτε τελούν υπό την αιγίδα του Δήμου (π.χ. λογοτεχνικά βραβεία «Νίκος Θέμελης», μεμονωμένες συναυλίες και επετειακές εκδηλώσεις) είτε διοργανώνονται από συλλογικότητες του νησιού (Γαυριώτικα από τον Φιλοπρόοδο Σύλλογο «το Γαύριο», Φεστιβάλ παραδοσιακών χορών από το Σύλλογο Γυναικών Άνδρου, Χορωδιακό φεστιβάλ από το Μουσικό Σύλλογο Άνδρου, παραστάσεις του Θεατρικού Ομίλου Άνδρου, κινηματογραφικά αφιερώματα από την Κινηματογραφική Λέσχη Άνδρου κ.ά), αλλά και παραδοσιακά πανηγύρια από τους κατά τόπους πολιτιστικούς συλλόγους. Με ιδιαίτερο τρόπο γιορτάζονται επίσης η Θεοσκέπαστη, το Πάσχα αλλά και οι Απόκριες. Σταθμοί στα πολιτιστικά δρώμενα του νησιού αποδεικνύονται σταθερά κάθε χρόνο τα εγκαίνια των εικαστικών εκθέσεων του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και του Ιδρύματος Κυδωνιέως, ενώ οι παραστατικές τέχνες και τα φεστιβάλ υστερούν σημαντικά σε όρους αναγνωρισιμότητας, απήχησης στο κοινό και συμμετοχής.
Σύμφωνα με το τρέχον επιχειρησιακό πρόγραμμα της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, ο πολιτιστικός τομέας άρρηκτα συνδεδεμένος με τον τουρισμό, υφίσταται και αυτός τις επιπτώσεις της νησιωτικότητας.
Η προσβασιμότητα στα αξιοθέατα και τις εκδηλώσεις εξαρτάται από τα οδικά δίκτυα πρόσβασης και τις μεταφορές. Οι ελλείψεις που παρουσιάζονται σε αυτά σε αρκετά νησιά επηρεάζουν αρνητικά την πολιτιστική ανάπτυξη και τον πολιτιστικό τουρισμό. Ειδικότερα όσον αφορά τις μεγάλης κλίμακας πολιτιστικές εκδηλώσεις (φεστιβάλ, συναυλίες) η έλλειψη συντονισμού των μεταφορών για την εξυπηρέτηση αυξημένου αριθμού επισκεπτών είναι εμφανής.
Στο πολιτιστικό ημερολόγιο της Άνδρου καταγράφονται κάθε χρόνο ποικίλες πολιτιστικές εκδηλώσεις που είτε τελούν υπό την αιγίδα του Δήμου (π.χ. λογοτεχνικά βραβεία «Νίκος Θέμελης», μεμονωμένες συναυλίες και επετειακές εκδηλώσεις) είτε διοργανώνονται από συλλογικότητες του νησιού (Γαυριώτικα από τον Φιλοπρόοδο Σύλλογο «το Γαύριο», Φεστιβάλ παραδοσιακών χορών από το Σύλλογο Γυναικών Άνδρου, Χορωδιακό φεστιβάλ από το Μουσικό Σύλλογο Άνδρου, παραστάσεις του Θεατρικού Ομίλου Άνδρου, κινηματογραφικά αφιερώματα από την Κινηματογραφική Λέσχη Άνδρου κ.ά), αλλά και παραδοσιακά πανηγύρια από τους κατά τόπους πολιτιστικούς συλλόγους. Με ιδιαίτερο τρόπο γιορτάζονται επίσης η Θεοσκέπαστη, το Πάσχα αλλά και οι Απόκριες. Σταθμοί στα πολιτιστικά δρώμενα του νησιού αποδεικνύονται σταθερά κάθε χρόνο τα εγκαίνια των εικαστικών εκθέσεων του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και του Ιδρύματος Κυδωνιέως, ενώ οι παραστατικές τέχνες και τα φεστιβάλ υστερούν σημαντικά σε όρους αναγνωρισιμότητας, απήχησης στο κοινό και συμμετοχής.
Σύμφωνα με το τρέχον επιχειρησιακό πρόγραμμα της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, ο πολιτιστικός τομέας άρρηκτα συνδεδεμένος με τον τουρισμό, υφίσταται και αυτός τις επιπτώσεις της νησιωτικότητας.
Η προσβασιμότητα στα αξιοθέατα και τις εκδηλώσεις εξαρτάται από τα οδικά δίκτυα πρόσβασης και τις μεταφορές. Οι ελλείψεις που παρουσιάζονται σε αυτά σε αρκετά νησιά επηρεάζουν αρνητικά την πολιτιστική ανάπτυξη και τον πολιτιστικό τουρισμό. Ειδικότερα όσον αφορά τις μεγάλης κλίμακας πολιτιστικές εκδηλώσεις (φεστιβάλ, συναυλίες) η έλλειψη συντονισμού των μεταφορών για την εξυπηρέτηση αυξημένου αριθμού επισκεπτών είναι εμφανής.
Τα προβλήματα πρόσβασης στις δημόσιες υπηρεσίες που επηρεάζουν τον τομέα του πολιτισμού συνδέονται κυρίως με την αδειοδότηση σχετικά με θέματα αρχαιοτήτων ή παραδοσιακών οικισμών για την επίλυση των οποίων επιβάλλεται μετακίνηση στη Ρόδο ή στην Αθήνα. Επίσης τα προγράμματα των μουσείων και των άλλων πολιτιστικών οργανισμών που απαιτούν συντονισμό και συνεργασία με άλλες δημόσιες υπηρεσίες, οι οποίες απουσιάζουν από πολλά νησιά, συναντούν δυσκολίες στην πραγματοποίησή τους.
Ελλείψεις στον τομέα της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης, της κατάρτισης ξεναγών και στελεχών εξειδικευμένων στη διοίκηση πολιτιστικών οργανισμών και στην οργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων έχουν αρνητική επίδραση στην τοπική πολιτιστική ανάπτυξη.
Στον τομέα πολιτιστικής ανάπτυξης και δημιουργίας παρουσιάζονται προβλήματα λόγω έλλειψης εξειδικευμένων υπηρεσιών στον τομέα αυτό. Το μικρό μέγεθος των νησιών δεν διευκολύνει την εγκατάσταση σε αυτά υπηρεσιών καλλιτεχνικής εκπαίδευσης, αιθουσών τέχνης κ.λπ.
Η επισκεψιμότητα σε χώρους πολιτιστικού ενδιαφέροντος και η συμμετοχή σε πολιτιστικές εκδηλώσεις παρουσιάζουν έντονα φαινόμενα εποχικότητας, τα οποία συνδέονται άμεσα με το απασχολούμενο προσωπικό στον τομέα του πολιτισμού. Επιπλέον, οι πολιτιστικοί πόροι δεν αξιοποιούνται κατά τους χειμερινούς μήνες, αλλά υπολειτουργούν ή και διακόπτεται εντελώς η λειτουργία τους.
Η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού για τη στελέχωση των φορέων καλλιτεχνικής εκπαίδευσης (ωδεία, μουσικές σχολές, σχολές χορού, θεατρικά εργαστήρια) και των άλλων πολιτιστικών οργανισμών, καθώς και για την παρουσίαση των αρχαιολογικών και ιστορικών χώρων και μουσείων και την οργάνωση ειδικών εκδηλώσεων αποτελεί ανασχετικό παράγοντα για την τοπική πολιτιστική ανάπτυξη.
Η έλλειψη νεανικού πληθυσμού σε ορισμένα μικρά κυρίως νησιά περιορίζει την ανάπτυξη της πολιτιστικής δημιουργίας και δραστηριότητας.
Στον πολιτιστικό τομέα η αποκέντρωση αποφάσεων (σε θέματα αδειοδότησης, κ.λπ.) εμποδίζεται λόγω της απόστασης των νησιών από τα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Η ελλιπής προστασία του δομημένου περιβάλλοντος των παραδοσιακών οκισμών, των τοπίων φυσικού κάλλους και των περιοχών NATURA 2000 επηρεάζουν αρνητικά το πολιτιστικό απόθεμα των νησιών και συντελούν στην αλλοίωση της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας και πολιτιστικής τους ταυτότητας.
Στον πολιτιστικό τομέα τα μειονεκτήματα τα οποία προκαλεί η νησιωτικότητα μπορούν να αντιμετωπιστούν με στοχευμένες δράσεις που θα έχουν ως σκοπό:
Ελλείψεις στον τομέα της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης, της κατάρτισης ξεναγών και στελεχών εξειδικευμένων στη διοίκηση πολιτιστικών οργανισμών και στην οργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων έχουν αρνητική επίδραση στην τοπική πολιτιστική ανάπτυξη.
Στον τομέα πολιτιστικής ανάπτυξης και δημιουργίας παρουσιάζονται προβλήματα λόγω έλλειψης εξειδικευμένων υπηρεσιών στον τομέα αυτό. Το μικρό μέγεθος των νησιών δεν διευκολύνει την εγκατάσταση σε αυτά υπηρεσιών καλλιτεχνικής εκπαίδευσης, αιθουσών τέχνης κ.λπ.
Η επισκεψιμότητα σε χώρους πολιτιστικού ενδιαφέροντος και η συμμετοχή σε πολιτιστικές εκδηλώσεις παρουσιάζουν έντονα φαινόμενα εποχικότητας, τα οποία συνδέονται άμεσα με το απασχολούμενο προσωπικό στον τομέα του πολιτισμού. Επιπλέον, οι πολιτιστικοί πόροι δεν αξιοποιούνται κατά τους χειμερινούς μήνες, αλλά υπολειτουργούν ή και διακόπτεται εντελώς η λειτουργία τους.
Η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού για τη στελέχωση των φορέων καλλιτεχνικής εκπαίδευσης (ωδεία, μουσικές σχολές, σχολές χορού, θεατρικά εργαστήρια) και των άλλων πολιτιστικών οργανισμών, καθώς και για την παρουσίαση των αρχαιολογικών και ιστορικών χώρων και μουσείων και την οργάνωση ειδικών εκδηλώσεων αποτελεί ανασχετικό παράγοντα για την τοπική πολιτιστική ανάπτυξη.
Η έλλειψη νεανικού πληθυσμού σε ορισμένα μικρά κυρίως νησιά περιορίζει την ανάπτυξη της πολιτιστικής δημιουργίας και δραστηριότητας.
Στον πολιτιστικό τομέα η αποκέντρωση αποφάσεων (σε θέματα αδειοδότησης, κ.λπ.) εμποδίζεται λόγω της απόστασης των νησιών από τα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Η ελλιπής προστασία του δομημένου περιβάλλοντος των παραδοσιακών οκισμών, των τοπίων φυσικού κάλλους και των περιοχών NATURA 2000 επηρεάζουν αρνητικά το πολιτιστικό απόθεμα των νησιών και συντελούν στην αλλοίωση της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας και πολιτιστικής τους ταυτότητας.
Στον πολιτιστικό τομέα τα μειονεκτήματα τα οποία προκαλεί η νησιωτικότητα μπορούν να αντιμετωπιστούν με στοχευμένες δράσεις που θα έχουν ως σκοπό:
- Την αποτελεσματικότερη προώθηση της ταυτότητας κάθε νησιού σύμφωνα με τα διαφορετικά πολιτισμικά και αναπτυξιακά χαρακτηριστικά του (με βάση διαφορετικές «ταχύτητες τουριστικής ανάπτυξης»)
- Τη χρήση καινοτόμων μέσων ανάδειξης των πολιτιστικών πόρων (δημιουργία καινοτομικών μουσείων ή εφαρμογών και θεματικών πάρκων)
- Την ενίσχυση της σύγχρονης πολιτιστικής δημιουργίας με την ίδρυση ή τη βελτίωση των σχολών καλλιτεχνικής εκπαίδευσης.
- Την ανάδειξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού που βασίζονται στην φυσιολατρία και τον πολιτισμό.
- Τη βελτίωση της δικτύωσης μεταξύ των νησιών για την ανάδειξη των πολιτιστικών πόρων και δράσεών τους (πολιτιστικές διαδρομές, δίκτυο εκδηλώσεων μεγάλης κλίμακας, δίκτυο μουσείων).
Σύμφωνα δε με πρόσφατη μελέτη για το πρόγραμμα δράσης για το τουριστικό μάρκετινγκ Νοτίου Αιγαίου (Κουτούλας Δημήτρης, Πρόγραμμα δράσης για το τουριστικό μάρκετινγκ της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, Οκτώβριος 2011), το κύριο ζητούμενο είναι η επιτυχής κωδικοποίηση της τουριστικής ιδιαιτερότητας αυτού του νησιωτικού συμπλέγματος μέσα από μια τουριστική ταυτότητα, η οποία:
α. θα είναι ελκυστική, θα έχει δηλ. μια αισθητική ευχάριστη και ενδιαφέρουσα για το ευρύ ταξιδιωτικό κοινό και για τους τουριστικούς επαγγελματίες, λαμβάνοντας υπόψη ότι τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου απευθύνονται σε τουρίστες:
από όλον τον κόσμο
όλων των ηλικιών
κάθε μορφωτικού επιπέδου
κάθε εισοδηματικού επιπέδου
κάθε κοινωνικής θέσης
με πολλά διαφορετικά ειδικά ενδιαφέροντα.
β. θα είναι δυναμική, δηλ. θα ξεχωρίζει και θα αναδεικνύει με πιο έντονο τρόπο το Νότιο Αιγαίο συγκριτικά με άλλους μεσογειακούς προορισμούς
γ. θα διαφοροποιεί την περιοχή του Νοτίου Αιγαίου από άλλους δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς της Μεσογείου, δηλ. θα συμπυκνώνει εκείνο ή εκείνα τα στοιχεία που είναι χαρακτηριστικά για το Αιγαίο και θα τα βρει ο επισκέπτης μόνο σε αυτήν την περιοχή.
δ. θα είναι διαχρονική, θα είναι δηλ. ελκυστική και μετά από μερικά χρόνια (ως προς το μήνυμα, τους συμβολισμούς και την αισθητική της).
ε. θα είναι ευέλικτη, θα μπορεί δηλ. να λειτουργήσει ταυτόχρονα:
ως brand για τον ενιαίο προορισμό «Αιγαίο»
ως «umbrella brand» για κάθε επιμέρους νησί
ως «umbrella brand» για επιλεγμένα τουριστικά προϊόντα του Αιγαίο (π.χ. ταξίδια πεζοπορίας, πολιτιστικού ενδιαφέροντος κ.ο.κ.).
στ. θα είναι κατάλληλη για ευρεία χρήση σε όλες τις ενέργειες μάρκετινγκ που θα υλοποιήσει η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου (διαδικτυακή προβολή, έντυπη, ηλεκτρονική και υπαίθρια διαφήμιση, δημόσιες σχέσεις, παραγωγή εντύπων και χαρτών, συμμετοχή σε εκθέσεις και άλλες εκδηλώσεις κ.ο.κ.).
Προς αυτή την κατεύθυνση ανατέθηκε σε εξειδικευμένη εταιρεία ο σχεδιασμός τουλάχιστον σε δύο γλώσσες (ελληνική, αγγλική) του τουριστικού λογοτύπου της Περιφέρειας νοτίου Αιγαίου, των τουριστικών λογότυπων των 39 κύριων κατοικημένων νησιών της, των λογότυπων των δέκα σημαντικότερων τουριστικών προϊόντων της περιοχής, η παραγωγή δέκα φράσεων-κλειδιών και η περιγραφή καθενός από τα 39 νησιά σε δύο γλώσσες.
Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η κοινή αισθητική και συνοχή της καμπάνιας της τουριστικής προβολής του Περιφέρειας, και συμπιέζεται αισθητά το κόστος παραγωγής και υλοποίησης της εκστατείας.
Συμπεράσματα
Η Άνδρος φέρεται να διεκδικεί τον τίτλο της πολιτιστικής πρωτεύουσας τον Κυκλάδων. Προωθεί την πολιτιστική της φυσιογνωμία άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο αποτελεσματικά, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο συνειδητά, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο οργανωμένα και σε αυτή φαίνεται ότι βασίζει συχνά την επωνυμία της ως τουριστικός προορισμός, ως τόπος κατοικίας ή επενδύσεων.
Η συμβολή της ιδιωτικής πρωτοβουλίας που εκπορεύεται από την ευποιία, την αγάπη για το νησί και τους ανθρώπους του, αλλά και το ενδιαφέρον για την τέχνη και τον πολιτισμό, έχει μακρόχρονη παράδοση και έχει διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό τη σύγχρονη φυσιογνωμία του τόπου. Σημαντική έχει υπάρξει και η δράση του εθελοντικού τομέα που αναπτύχθηκε μέσα από συλλόγους, ενώσεις και σωματεία στα οποία μετέχουν Ανδριώτες που ζουν στο νησί, στην Αθήνα ή το εξωτερικό.
Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η κοινή αισθητική και συνοχή της καμπάνιας της τουριστικής προβολής του Περιφέρειας, και συμπιέζεται αισθητά το κόστος παραγωγής και υλοποίησης της εκστατείας.
Συμπεράσματα
Η Άνδρος φέρεται να διεκδικεί τον τίτλο της πολιτιστικής πρωτεύουσας τον Κυκλάδων. Προωθεί την πολιτιστική της φυσιογνωμία άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο αποτελεσματικά, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο συνειδητά, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο οργανωμένα και σε αυτή φαίνεται ότι βασίζει συχνά την επωνυμία της ως τουριστικός προορισμός, ως τόπος κατοικίας ή επενδύσεων.
Η συμβολή της ιδιωτικής πρωτοβουλίας που εκπορεύεται από την ευποιία, την αγάπη για το νησί και τους ανθρώπους του, αλλά και το ενδιαφέρον για την τέχνη και τον πολιτισμό, έχει μακρόχρονη παράδοση και έχει διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό τη σύγχρονη φυσιογνωμία του τόπου. Σημαντική έχει υπάρξει και η δράση του εθελοντικού τομέα που αναπτύχθηκε μέσα από συλλόγους, ενώσεις και σωματεία στα οποία μετέχουν Ανδριώτες που ζουν στο νησί, στην Αθήνα ή το εξωτερικό.
Η τοπική αυτοδιοίκηση σε συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών καλείται να αναδείξει και να ενισχύσει περαιτέρω τα στοιχεία αυτά που μπορούν να λειτουργήσουν ως συγκριτικό πλεονέκτημα για το νησί και οδηγό για την ανάπτυξη και προώθηση της σύχρονης επωνυμίας του, σε μια προοπτική βιώσιμης ανάπτυξης.
Στις μέρες μας, καθίσταται αδήριτη η ανάγκη για διευρυμένες συνεργασίες για την εξοικονόμηση πόρων και επιτάχυνση των διαδικασιών της ανάπτυξης με σεβασμό στο περιβάλλον, τον πολιτισμό και τον άνθρωπο. Η κρίση οδηγεί σταδιακά στην κατάρρευση των στεγανών και μέσα από την αποδιοργάνωση και των πεσιμισμό, προβάλλουν εκ νέου τα υγιή κύτταρα της κοινωνίας μας. Η Άνδρος διαθέτει αναμφισβήτητα τεράστιο συμβολικό κεφάλαιο που πρέπει να ρευστοποιήσει, καθώς επίσης ανεξάντληλα φυσικά και πολιτισμικά κοιτάσματα που οφείλουμε νε σεβαστούμε αλλά και να αξιοποιήσουμε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου