Ο υγρότοπος
Ο υγρότοπος Άγρα - Βρυττών - Νησίου βρίσκεται στο Νομό Πέλλας, 6 χλμ, ΒΔ της πόλης της Έδεσσας, μεταξύ των οικισμών Άγρα, Βρυττών και Νησίου καλύπτοντας έκταση περίπου 6.000 στρεμμάτων. Σχηματίζεται εκατέρωθεν του ποταμού Εδεσσαίου, στην περιοχή που καταλάμβανε παραποτάμιος βάλτος, γνωστός στην αρχαιότητα με την ονομασία έλος Τιάβου. Ο υγρότοπος πήρε τη σημερινή του μορφή, κατά τη δεκαετία του 1950, μετά από παρεμβάσεις της ΔΕΗ, για να καλυφθούν οι ανάγκες του Υδροηλεκτρικού Σταθμού Άγρα.
Η ύπαρξη του παλαιότερου βάλτου, δημιούργησε ευνοϊκές συνθήκες για την εξέλιξη του οικοσυστήματος σε πολύ αξιόλογο βιότοπο, με μεγάλη αξία για τη βιοποικιλότητα, ιδιαίτερα για την ορνιθοπανίδα. Συνολικά έχουν καταγραφεί περισσότερα από 160 είδη πουλιών, με πιο χαρακτηριστικά τους κύκνους (κάποιοι αποκαλούν τον υγρότοπο "λίμνη των κύκνων"), τις φαλαρίδες, τα νανοβουτηχτάρια και τους μικροτσικνιάδες, καθώς και αρκετά είδη παπιών, με σημαντικότερο την πολύ σπάνια βαλτόπαπια που αναπαράγεται στην περιοχή.
Το νερό αποτελεί τη βάση για τη ζωή που αναπτύσσεται στον υγρότοπο, αλλά και για μια σειρά από δραστηριότητες ζωτικής σημασίας για την τοπική κοινωνία. Αφού δώσει ζωή στα πολύτιμα οικοσυστήματα του υγροτόπου, οδηγείται στον υδροηλεκτρικό σταθμό Άγρα, όπου χρησιμοποιείται για την παραγωγή ενέργειας. Στη συνέχεια ρέει προς την Έδεσσα για να τροφοδοτήσει τα κανάλια που διασχίζουν τα πάρκα της πόλης και τους καταρράκτες, το σημαντικότερο πόλο έλξης της. Από εκεί, συνεχίζει την πορεία του για να κινήσει ένα δεύτερο υδροηλεκτρικό σταθμό, κατόπιν συλλέγεται σε ταμιευτήρα, απ' όπου αρδεύονται 50.000 στρέμματα γεωργικής γης και ότι απομένει, συνεχίζει το ταξίδι προς τη θάλασσα, ολοκληρώνοντας έτσι έναν κύκλο πολύτιμης παρουσίας του στη φύση και πολλαπλής αξιοποίησης του από τον άνθρωπο.
Ο υγρότοπος στο παρελθόν επικοινωνούσε με τη λίμνη Βεγορίτιδα, μέσω σήραγγας που είχε κατασκευάσει η ΔΕΗ. Η πτώση της στάθμης της Βεγορίτιδας κατά τις τελευταίες δεκαετίες, απέκοψε την επικοινωνία της με τον υγρότοπο, περιορίζοντας πολύ την ποσότητα του νερού που εισρέει σε αυτόν. Επιπλέον, η αύξηση της χρήσης λιπασμάτων, που ακουλούθησε την εντατικοποίηση της καλλιέργειας κερασιού επιβάρυνε την ποιότητα του νερού, κατάσταση, όμως, αναστρέψιμη.
Συνέπεια των παραπάνω η υπερβολική ανάπτυξη των υδρόβιων φυτών και του καλαμιώνα, περιορίζοντας την κυκλοφορία του νερού και επιβαρύνοντας την οικολογική κατάσταση του.
Οικοτουριστικές δραστηριότητες στον υγρότοπο
Στην είσοδο της περιοχής, κατά τη διασταύρωση της Ε.Ο. Έδεσσας - Φλώρινας, με την επαρχιακή οδό προς Κερασιά, βρίσκεται ο πυρήνας των οικοτουριστικών δραστηριοτήτων στον υγρότοπο: το Κέντρο Ενημέρωσης του υγροτόπου το οποίο λειτουργεί από το 2000 - τα τελευταία χρόνια καθημερινά, με τη στήριξη της Ορνιθολογικής (ωράριο λειτουργίας 10.00 - 15.00).
Σε αυτόν το χώρο ο επισκέπτης, εκτός από την πληροφορία που μπορεί να λάβει για την προστατευόμενη περιοχή, έχει τη δυνατότητα να συμμετέχει στις δραστηριότητες που οργανώνονται συστηματικά για παιδιά και μεγάλους. Επίσης, εκδηλώσεις και φεστιβάλ λαμβάνουν χώρα και στην ευρύτερη περιοχή του Κέντρου Ενημέρωσης, πχ. η Γιορτή του Κερασιού τον Ιούνιο στον οικισμό του Άγρα.
Ενδεικτικά εδώ παρουσιάζονται οι μεγάλες εκδηλώσεις που οργανώνονται στο Κέντρο Ενημέρωσης οι οποίες πλαισιώνονται από πλήθος μικρότερων:
- Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων (Φεβρουάριος)
- Χελιδονίσματα (Μάρτιος)
- Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος (Ιούνιος)
- Παγκόσμια Ημέρα Καθαρισμού Ακτών (Σεπτέμβριος)
- Ευρωπαϊκή Γιορτή των Πουλιών (Οκτώβριος)
- Βραδιά εθνικής κουζίνας (Νοέμβριος)
Για οργανωμένες ομάδες και κατόπιν συννενόησης, διοργανώνονται περιηγήσεις στην άγρια ζωή μέσα από μαγευτικές θέσεις θέας και παρατηρητήρια με κατάλληλο εξοπλισμό, ενώ για τους μαθητές, επίσης κατόπιν συννενόησης, υλοποιείται Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης "Γνωριμία με τον υγρότοπο Άγρα - Βρυττών - Νησίου" εγκεκριμένο από το Υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων.
 |
| Χάρτης του υγροτόπου. Διακρίνονται δύο οικισμοί (Βρυττά και Νησί), το Κέντρο Ενημέρωσης, το Αμφιθέατρο, το Παρατηρητήριο, καθώς και οι υπόλοιπες υποδομές |
Ο υγρότοπος διαθέτει μια όμορφη και εύκολη οδική διαδρομή περιμετρικά αυτού, ένα πεζοπορικό κομμάτι μεταξύ του οικισμού των Βρυττών και των παλιών πηγών του Εδεσσαίου Ποταμού, θέσεις θέας, παρατηρητήριο στο ώριμο δρυόδασος δίπλα στην παλιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και αμφιθέατρο, ενώ αξίζει να επισκεφτείτε και το Σιδηροδρομικό Σταθμό και την Παναγία τη Μεσονησσιώτισσα.
Τέλος, στην περιοχή θα βρείτε καλό σπιτικό φαγητό στις τοπικές ταβέρνες και καφέ. Για διαμονή, επισκεφτείτε την ιστοσελίδα του Δήμου Έδεσσας.
Δίκτυο Natura 2000
Ο υγρότοπος και η γύρω περιοχή έχουν ενταχθεί στο δίκτυο Ζωνών Ειδικής Προστασίας (Special Protection Areas) με βάση τη Οδηγία για τα Πουλιά (2009/147/ΕΚ). Στο πλαίσιο της Οδηγίας των Οικοτόπων (92/43/ΕΟΚ), έχει συμπεριληφθεί στους Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (Site Community Importance). Οι δυο αυτοί χαρακτηρισμοί συγκροτούν το ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 το οποίο περιλαμβάνει τους σημαντικότερους βιοτόπους της Ευρώπης και έχει ως σκοπό τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης επιβίωσης των πιο σπάνιων και απειλούμενων ειδών και οικοτόπων, μέσα από μέτρα και πολιτικές που προωθούν εναλλακτικές μορφές τοπικής ανάπτυξης, όπως ο οικοτουρισμός, ο αγροτουρισμός, η βιολογική γεωργία και η κτηνοτροφία.
Η ανθρώπινη παρουσία
Η παρουσία του ανθρώπου στην περιοχή, αλλά και η αρμονική συμβίωση του με το υγρό στοιχείο, χρονολογείται ήδη αρκετές χιλιετίες, όπως μαρτυρούν ευρήματα πασσαλόπηκτου οικισμού στην περιοχή των πηγών Βρυττών, καθώς και άλλα των κλασσικών χρόνων στο λόφο Φιλοκάστρου.
Από τους αρχαίους χρόνους, η περιοχή ήταν συνδεδεμένη με την πόλη της Έδεσσας της οποίας αποτελούσε εξωτερικό σύνορο, αλλά και δίοδο διέλευσης προς τη Μακεδονική ενδοχώρα. Την περιοχή διέσχιζε η αρχαία Εγνατία Οδός, ενώ την ίδια διαδρομή χρησιμοποιούν σήμερα η Ε.Ο. Έδεσσας - Φλώρινας αλλά και η σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης - Φλώρινας. Η τελευταία μάλιστα διέρχεται μέσα από τον υγρότοπο.
Από την αρχαιότητα μέχρι και τα μέσα του προηγούμενου αιώνα, το νερό του ποταμού Εδεσσαίου χρησιμοποιούταν για να δώσει κίνηση σε νερόμυλους αλλά και στην πολύ σημαντική βιομηχανία κλωστοϋφαντουργίας της Έδεσσας για την οποία η πόλη αποκαλούνταν "Μάντσεστερ της Ανατολής".
Οι τρεις οικισμοί της περιοχής, ο Άγρας, τα Βρυττά και το Νησί, προσανατολισμένοι παραδοσιακά στη γεωργία και στην κτηνοτροφία, είχαν πάντοτε σχέση με το υγρό στοιχείο. Άλογα, αγελάδες και πρόβατα, βοσκούσαν στις λιβαδικές εκτάσεις μέσα και γύρω από τον υγρότοπο. Η αλιεία, ιδαίτερα αυτή της καραβίδας, έφερνε παλιότερα αξιόλογο εισόδημα στους κατοίκους της περιοχής. Σήμερα όμως, με το πρόβλημα του ευτροφισμού έχει οδηγήσει σε μείωση των ψαριών, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει πια αλιευτικό ενδιαφέρον.
Σήμερα, οι κύριες ασχολίες των κατοίκων της περιοχής είναι η καλλιέργεια της κερασιάς και η κτηνοτροφία με αποτέλεσμα να παράγονται ονομαστά προϊόντα και να δημιουργούνται γεωργικοί συνεταιρισμοί. Τα ονομαστά κεράσια "Βοδενών" ταξιδεύουν και επιλέγονται σε όλη την Ελλάδα, μιας και είναι ιδιαίτερα εύγευστα και αρωματικά. Δυστυχώς, σε κάποια σημεία, η καλλιέργεια της κερασιάς είναι εντατική, ενισχύοντας τον ευτροφισμό του υγροτόπου με τα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνραι.
Σημαντικό ρόλο στην κοινωνική και οικονομική ζωή έχει παίξει η δημιουργία του Υδροηλεκτρικού Σταθμού Άγρα ο οποίος απασχολεί δεκάδες κατοίκους. Μάλιστα, ο Υδροηλεκτρικός Σταθμός αποτελεί τον πιο καθοριστικό για την κατάσταση του υγροτόπου παράγοντα, αφού ελέγχει άμεσα τη στάθμη του νερού, καθώς και την ποσότητα του που βγαίνει από τον υγρότοπο και επομένως επηρεάζει τη σημερινή διαμόρφωση των βιοτόπων του.
Ο οικοτουρισμός, η ευαισθητοποίηση - ενεργοποίηση του κοινού, αλλά και η περιβαλλοντική εκπαίδευση αποτελούν πρόσφατες αλλά ανερχόμενες δραστηριότητες στην περιοχή, επιτρέποντας την αισιοδοξία για την αναζωογόνηση της αρμονικής συμβίωσης του ανθρώπου με τον υγρότοπο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου