Οι οικότοποι
Ο πλούτος των οργανισμών που φιλοξενούνται στον υγρότοπο, συνδέεται με την ποικιλία των βιοτόπων του, τόσο εκείνων που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με το υγρό στοιχείο, όσο και αυτών της περιβάλλουσας ημιορεινής ζώνης.
Στον υγρότοπο εμφανίζονται διαπλάσεις που συνιστούν έναν από τους ελάχιστους ενεργούς τυρφώνες της χώρας μας. Το βάθος της τύρφης ξεπερνάει κατά τόπους και τα 20 μέτρα και αν λάβουμε υπόψη ότι για την παραγωγή ενός μέτρου απαιτούνται περίπου 2.000 χρόνια, προκύπτει ότι η ηλικία του υγροτόπου ξεπερνάει τα 40.000 χρόνια!!
Ο κυρίαρχος τύπος υγροτοπικής βλάστησης είναι οι καλαμώνες, με χαρακτηριστικά είδη τα καλάμια, βούρλα και ψαθιά, όπου βρίσκουν καταφύγιο αρκετά είδη ασπονδύλων, αμφιβίων, ερπετών αλλά και υδρόβιων πουλιών. Στη δυτική πλευρά του υγροτόπου, σχηματίζονται υγρά λιβάδια, ενδιαίτημα σημαντικό για ερωδιούς και παρυδάτια πουλιά. Κατά θέσεις, εμφανίζονται ασβεστούχοι βάλτοι, οικότοπος προτεραιότητας για την Ε.Ε. Υπέροχα στοιχεία στο τοπίο του υγροτόπου είναι οι ανθισμένες ίριδες, οι ορχιδέες και τα νούφαρα στο τέλος της άνοιξης και στις αρχές του καλοκαιριού.
Σημειακά και στις όχθες των καναλιών που διαρρέουν του υγρότοπο, διατηρούνται συστάδες παρόχθιας βλάστησης, απομεινάρια του παραποτάμιου υγροτόπου του παρελθόντος, με ιτιές, λεύκες και σκλήθρα, ενδιαιτήματα πολύ σημαντικά για τη διαβίωση των υδρόβιων πουλιών. Στη γύρω από τον υγρότοπο αγροτική ζώνη, κυριαρχούν οι κερασιές, ενώ στους γύρω λόφους αναπτύσσονται δάση, θαμνότοποι και λιβάδια, βιότοποι κατάλληλοι για αρπακτικά και στρουθιόμορφα πουλιά.
Η χλωρίδα
Ο κυρίαρχος τύπος βλάστησης στον υγρότοπο είναι οι καλαμώνες, με χαρακτηριστικά είδη τα καλάμια, βούρλα και ψαθιά, η επέκταση των οποίων όμως σε κάποιες περιπτώσεις γίνεται σε βάρος άλλων βιοτόπων του υγροτόπου.
Στο δυτικό κυρίως τμήμα της λίμνης και κοντά στον οικισμό των Βρυττών, όπου διατηρούνται ενεργοί επιφανειακοί τυρφώνες, σχηματίζονται υγρά λιβάδια, με κυρίαρχο φυτό το σπαθόχορτο Cladium mariscus και χαρακτηριστικά είδη τα καλάμια, τα ψαθιά και τα βούρλα, δημιουργοώντας "ασβεστούχους βάλτους", οικοτόπους προτεραιότητας για την Ε.Ε. με βάση την Οδηγία των Οικοτόπων. Στα υγρά λιβάδια παρατηρούνται κάθε χρόνο μοναδικά φυτά, όπως είναι οι ίριδες και οι ορχιδέες (Cephalanthera longifolia, Epipactis palustris, Orchis palustris, Dactylorhiza maculata, Dactylorhiza incarnate, Ophrys sphegodes, κλπ.). Πρόκειται πάντως για ασταθή και ευαίσθητα οικοσυστήματα, άμεσα εξαρτώμενα από τη διατήρηση συγκεκριμένης στάθμης του υγροφορέα, με μεγάλη οικολογική σημασία, αφού αποτελούν δείκτη διατήρησης των περιβαλλοντικών και υδρολογικών συνθηκών στην περιοχή. Το ευαίσθητο αυτό οικοσύστημα κινδυνεύει από τις διαταραχές της υδρολογίας, την σε βάρος του επέκταση των καλαμώνων και των καλλιεργειών και σε καποιες περιπτώσεις από την ανεξέλεγκτη βόσκηση.
Κατά μήκος των καναλιών και σε παρόχθιες θέσεις απαντούν υδρόφιλα είδη όπως ιτιές και λεύκες, ενδιαιτήματα πολύ σημαντικά για τη διαβίωση σπάνιων αρπακτικών και υδρόβιων πουλιών. Στις υδάτινες επιφάνειες κυριαρχούν πλευστόφυτα όπως οι ποταμογείτονες και τα νούφαρα, δημιουργώντας θέσεις κατάλληλες για την απόθεση των αυγών των ψαριών.
Στους γύρω λόφους συναντά κανείς λιβάδια, θαμνότοπους και μικτά δάση φυλλοβόλων ειδών, απομεινάρια των οποίων υπάρχουν και σε θέσεις γύρω από τη λίμνη, όπως οι Μακεδονικές δρύες στη χερσόνησο του Αγίου Γεωργίου και οι φιλλύρες στο σιδηροδρομικό σταθμό Άγρα.
Η πανίδα
Στον υγρότοπο φιλοξενούνται αρκετοί ζωικοί οργανισμού. Από τα θηλαστικά, πιο χαρακτηριστικό είναι ο μυοκάστορας, είδος που τρέφεται με υδρόβια φυτά και σημαντικότερο η βίδρα. Ο λιμνοβάτραχος και το νερόφιδο είναι τα πιο κοινά από τα πολλά είδη αμφιβίων και ερπετών του υγροτόπου.
Τα πουλιά θεωρούνται η σπουδαιότερη ομάδα ζωικών οργανισμών του υγροτόπου, συνιστώντας το βασικό λόγο προστασίας του. Εδώ αναπαράγονται παγκόσμια και ευρωπαϊκά προστατευόμενα είδη πουλιών, όπως η βαλτόπαπια, το μουστακογλάρονο και ο μικροτσικνιάς, καθώς και τα κοινότερα πουλά, με μόνιμη παρουσία στην περιοχή, όπως ο κύκνος, η φαλαρίδα, το νανοβουτηχτάρι και η νερόκοτα. Την άνοιξη και το φθινόπωρο εμφανίζονται αρκετά μεταναστευτικά, με σημαντικότερα τα δύο είδη πελεκάνων, αρκετά είδη ερωδιών, αλλά και σπάνια αρπακτικά, όπως ο χρυσαετός.
Η λίμνη φιλοξενεί σε αραιούς πληθυσμούς αρκετά είδη ψαριών (γριβάδια, μπριάνες, γουλιανούς, πλατίκες, τούρνες και τσιρώνια).Τα τελευταία χρόνια έχουν εισαχθεί από τον άνθρωπο πεταλούδες, ιταλικά, κουνουποφάγοι και πρόσφατα ο χορτοφάγος κυπρίνος. Αξίζει επίσης να αναφερθεί η συνύπαρξη στον υγρότοπο δύο ειδών καραβίδας, ενός αυτόχθονου και ενός εισαγόμενου αμερικάνικου είδους. Η ιχθυοπανίδα της περιοχής, μαζί με τις καραβίδες, στήριζαν παλιότερα αρκετούς επαγγελματίες ψαράδες, σήμερα όμως ο ευτροφισμός έχει σχεδόν εξαλείψει την αλιευτική παραγωγή.
Τα πουλιά
Στον υγρότοπο μέχρι σήμερα έχουν παρατηρηθεί 164 είδη πουλιών. Από τον Απρίλιο 2008, η συστηματική εβδομαδιαία παρακολούθηση από εθελοντές, μέλη και συνεργάτες της Ορνιθολογικής εμπλούτισε τον κατάλογο των ειδών πουλιών που απαντούν στην περιοχή και συνέβαλε στη λεπτομερέστερη καταγραφή των μεταβολών του αριθμού των ατόμων των διαφόρων ειδών που φιλοξενούνται στην περιοχή κατά τη διάρκεια του έτους. Από το 2009 ορίστηκαν τα είδη προτεραιότητας του υγροτόπου, όπως αυτά περιγράφονται από την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και συμπληρώθηκαν με είδη που προέκυψαν από την παρακολούθηση των ετών 2008 και 2009. Μεταξύ αυτών είναι η Βαλτόπαπια (Aythya nyroca), ο Αργυροπελεκάνος (Pelecanus crispus), το Γκισάρι, (Aythya ferina), ο Νυχτοκόρακας (Nycticorax nycticorax) κ.ά. Από τον Ιανουάριο 2010 για τα είδη προτεραιότητας παρακολουθείται εκτός από την παρουσία/ αφθονία τους, και η κατανομή τους στους διάφορους οικοτόπους του υγροτόπου.
Η πρώτη επεξεργασία των στοιχείων έδωσε ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Ενδεικτικά, παρουσιάζεται παρακάτω η κατανομή της Βαλτόπαπιας, του πιο σημαντικού προστατευόμενου είδους που αναπαράγεται στον υγρότοπο (Διάγραμμα 1α). Η Βαλτόπαπια είναι ένα είδος που παρατηρείται κυρίως τέλος καλοκαιριού και το φθινόπωρο. Κατά την αναπαραγωγική περίοδο προτιμά τη "σιγουριά" που εξασφαλίζουν οι πυκνοί καλαμιώνες, οπότε δύσκολα γίνεται αντιληπτή. Έτσι μόνο υποθέσεις μπορούν να γίνουν αναφορικά με τον αναπαραγόμενο πληθυσμό.
Αντίθετα, ο Κύκνος (Cygnus olor) είναι ένα είδος που παρατηρείται εύκολα στον υγρότοπο καθ' όλη τη διάρκεια του έτους (Διάγραμμα 1β), άλλωστε από κάποιους η περιοχή αποκαλείται η "λίμνη των κύκνων". Σε αυτό το σημείο, αξίζει να αναφερθεί ότι στο παρελθόν η ΔΕΗ είχε εισάγει κύκνους στον υγρότοπο. Στην προσπάθεια να μείνουν οι νεαροί κύκνοι στη λίμνη σχεδόν κάθε χρόνο με ανάλογους χειρισμούς μειωνόταν η πτητική ικανότητα των πουλιών. Η τακτική αυτή έχει σταματήσει πια μετά από παρεμβάσεις της Ορνιθολογικής.
 |
Διάγραμμα 1α και 1β Μεταβολή του αριθμού των ατόμων (μέγιστες παρατηρήσεις) Βαλτόπαπιας (αριστερά) και του Κύκνου (δεξιά) στη λίμνη Άγρα κατά τα έτη 2008 (σκούρο γκρι) και 2009 (διαγράμμιση) |
Ενδιαφέρουσα ήταν και η έρευνα τροφοληψίας τριών ειδών ερωδιών που πραγματοποιήθηκε στο 2008 στο πλαίσιο πρακτικής άσκησης δύο φοιτητριών του τμήματος Βιολογίας Α.Π.Θ., τα αποτελέσματα της οποίας παρουσιάστηκαν σε Διεθνές Ζωολογικό Συνέδριο. Περιληπτικά προέκυψε ότι ο Νυχτοκόρακας (Nycticorax nycticorax) τρέφεται σε παρόχθια βλάστηση, ο Κρυπτοτσικνιάς (Ardeola ralloides) σε παρυφές καλαμιώνα, ενώ ο Μικροτσικνιάς (Ixobrychus minutus) επέλεγε και τους δυο οικοτόπους για τροφοληψία. Καταγράφηκαν δύο μέθοδοι τροφοληψίας: 'stand-and-wait' (Κρυπτοτσικνιάς) και 'walking slowly' (Μικροτσικνιάς) οι οποίες εξασφάλισαν υψηλή επιτυχία στις προσπάθειες τροφοληψίας (μ.ο. 87% και 92% αντίστοιχα).
Λίστα ειδών πουλιών:
πηγή: http://www.ornithologiki.gr/
Αγιοπούλι
|
Sturnus roseus
|
Αετογερακίνα
|
Buteo rufinus
|
Αετομάχος
|
Lanius collurio
|
Αηδόνι
|
Luscinia megarhynchos
|
Αιγίθαλος
|
Aegithalos caudatus
|
Αλκυόνα
|
Alcedo atthis
|
Αργυρογλάρονο
|
Chlidonias leucopterus
|
Αργυροπελεκάνος
| Pelecanus crispus |
Αργυροτσικνιάς
|
Egretta alba
|
Ασημόγλαρος
|
Larus michahellis
|
Ασπροκωλίνα
|
Oenanthe hispanica
|
Βαλκανικός Δρυοκολάπτης
|
Dendrocopos syriacus
|
Βαλτόπαπια
|
Aythya nyroca
|
Βαλτοποταμίδα
|
Acrocephalus palustris
|
Βουνοπαπαδίτσα
|
Parus montanus
|
Βουνοτσιροβάκος
|
Sylvia curruca
|
Βουνοτσίχλονο
|
Emberiza cia
|
Βουνοφυλλοσκόπος
|
Phylloscopus orientalis
|
Βραχοκιρκίνεζο
|
Falco tinnunculus
|
Βραχοτσοπανάκος
|
Sitta neumayer
|
Βραχοχελίδονο
|
Hirundo rupestris
|
Γαλαζοπαπαδίτσα
|
Parus caeruleus
|
Γερακίνα
|
Buteo buteo
|
Γερακότσιχλα
|
Turdus viscivorus
|
Γιδοβύζι
|
Caprimulgus europaeus
|
Γκισάρι
|
Aythya ferina
|
Γκιώνης
|
Otus scops
|
Δασότρυγγας
|
Tringa ochropus
|
Δασοφυλλοσκόπος
|
Phylloscopus sibilatrix
|
Δεκαοχτούρα
|
Streptopelia decaocto
|
Δεντρογέρακο
|
Falco subbuteo
|
Δεντροκελάδα
|
Anthus trivialis
|
Δεντροσπουργίτης
|
Passer montanus
|
Δεντροσταρήθρα
|
Lullula arborea
|
Δεντροτσοπανάκος
|
Sitta europaea
|
Δεντροφυλλοσκόπος
|
Phylloscopus collybita
|
Διπλοκεφαλάς
|
Lanius excubitor
|
Διπλοσάϊνο
|
Accipiter gentilis
|
Δρυομυγοχάφτης
|
Ficedula semitorquata
|
Ελατοπαπαδίτσα
|
Parus ater
|
Θαμνοτσιροβάκος
|
Sylvia communis
|
Θαμνοφυλλοσκόπος
|
Phylloscopus trochilus
|
Καλαμοκανάς
|
Himantopus himantopus
|
Καλαμόκιρκος
|
Circus aeruginosus
|
Καλαμοποταμίδα
|
Acrocephalus scirpaceus
|
Καλαμοτσιριλιστής
|
Locustella luscinioides
|
Καλαμοτσίχλονο
|
Emberiza schoeniclus
|
Καλόγερος
|
Parus major
|
Καμποδεντροβάτης
|
Certhia brachydactyla
|
Καπακλής
|
Anas strepera
|
Καρακάξα
|
Pica pica
|
Καρβουνιάρης
|
Phoenicurus ochruros
|
Κάργια - Κολοιός
|
Corvus monedula
|
Καρδερίνα
|
Carduelis carduelis
|
Καστανοκέφαλος Γλάρος
|
Larus ridibundus
|
Καστανολαίμης
|
Saxicola rubetra
|
Κατσουλιέρης
|
Galerida cristata
|
Κηποτσιροβάκος
|
Sylvia borin
|
Κιρκινέζι
|
Falco naumanni
|
Κιρκίρι
|
Anas crecca
|
Κίσσα
|
Garrulus glandarius
|
Κιτρινοσουσουράδα
|
Motacilla flava
|
Κλειδωνάς
|
Parus lugubris
|
Κοκκινοκεφαλάς
|
Lanius senator
|
Κοκκινολαίμης
|
Erithacus rubecula
|
Κοκκινοτσιροβάκος
|
Sylvia cantillans
|
Κοκκοθραύστης
|
Coccothraustes coccothraustes
|
Κόρακας
|
Corvus corax
|
Κορμοράνος
|
Phalacrocorax carbo
|
Κότσυφας
|
Turdus merula
|
Κούκος
|
Cuculus canorus
|
Κουκουβάγια
|
Athene noctua
|
Κουρούνα
|
Corvus corone
|
Κρικομυγοχάφτης
|
Ficedula albicollis
|
Κρυπτοτσικνιάς
|
Ardea ralloides
|
Κύκνος
|
Cygnus olor
|
Λαγγόνα
|
Phalacrocorax pygmeus
|
Λεπτόραμφος Γλάρος
|
Larus genei
|
Λευκονώτης Δρυοκολάπτης
|
Dendrocopos leucotos
|
Λευκός Πελαργός
|
Ciconia ciconia
|
Λευκοσουσουράδα
|
Motacilla alba
|
Λευκοτσικνιάς
|
Egretta garzetta
|
Λιβαδοκελάδα
|
Anthus pratensis
|
Λούγαρο
|
Carduelis spinus
|
Μαυροβουτηχτάρι
|
Podiceps nigricollis
|
Μαυροκέφαλη πάπια
|
Aythya fuligula
|
Μαυροκιρκίνεζο
|
Falco vespertinus
|
Μαυρολαίμης
|
Saxicola torquata
|
Μαυρομυγοχάφτης
|
Ficedula hypoleuca
|
Μαύρος Πελαργός
|
Ciconia nigra
|
Μαυροσκούφης
|
Sylvia atricapilla
|
Μελισσοφάγος
|
Merops apiaster
|
Μεσαίος Δρυοκολάπτης
|
Dendrocopos medius
|
Μικροπουλάδα
|
Porzana parva
|
Μικροτσικνιάς
|
Ixobrychus minutus
|
Μιλτοχελίδονο
|
Hirundo daurica
|
Μουστακαλής
|
Panurus biarmicus
|
Μουστακογλάρονο
|
Chlidonias hybrida
|
Μπούφος
|
Bubo bubo
|
Νανοβουτηχτάρι
|
Tachybaptus ruficollis
|
Νανοδρυοκολάπτης
|
Dendrocopos minor
|
Νανομυγοχάφτης
|
Ficedula parva
|
Νερόκοτα
|
Gallinula chloropus
|
Νεροκοτσέλα
|
Rallus aquaticus
|
Νυχτοκόρακας
|
Nycticorax nycticorax
|
Ξεφτέρι
|
Accipiter nisus
|
Οχθοχελίδονο
|
Riparia riparia
|
Πετρίτης - Τζάνος
|
Falco peregrinus
|
Πευκοδρυοκολάπτης
|
Dendrocopos major
|
Πορφυροτσικνιάς
|
Ardea purpurea
|
Πρασινοκέλης
|
Tringa nebularia
|
Πρασινοκέφαλη Πάπια
|
Anas platyrhynchos
|
Πράσινος Δρυοκολάπτης
|
Picus viridis
|
Πυρροβασιλίσκος
|
Regulus ignicapillus
|
Ροδοπελεκάνος
|
Pelecanus onocrotalus
|
Σαΐνι
|
Accipiter brevipes
|
Σαρσέλα
|
Anas querquedula
|
Σιρλοτσίχλονο
|
Emberiza cirlus
|
Σκαρθάκι
|
Serinus serinus
|
Σκουφοβουτηχτάρι
|
Podiceps cristatus
|
Σπίνος
|
Fringilla coelebs
|
Σπιτοσπουργίτης
|
Passer domesticus
|
Σπιτοχελίδονο
|
Delichon urbica
|
Σταβλοχελίδονο
|
Hirundo rustica
|
Σταχτάρα
|
Apus apus
|
Σταχτοκεφαλάς
|
Lanius minor
|
Σταχτομυγοχάφτης
|
Muscicapa striata
|
Σταχτοπετρόκλης
|
Oenanthe oenanthe
|
Σταχτοσουσουράδα
|
Motacilla cinerea
|
Σταχτοτσικνιάς
|
Ardea cinerea
|
Στικταετός
|
Aquila clanga
|
Στραβολαίμης
|
Jynx torquilla
|
Συκοφάγος
|
Oriolus oriolus
|
Σφηκιάρης
|
Pernis apivorus
|
Σχοινοποταμίδα
|
Acrocephalus schoenobaenus
|
Τρυγόνι
|
Streptopelia turtur
|
Τρυποφράχτης
|
Troglodytes troglodytes
|
Τσαλαπετεινός
|
Upupa epops
|
Τσιφτάς
|
Miliaria calandra
|
Τσίφτης
|
Milvius migrans
|
Τσίχλα
|
Turdus philomelos
|
Τσιχλαηδόνι
|
Luscinia luscinia
|
Τσιχλοποταμίδα
|
Acrocephalus arundinaceus
|
Τυτώ
|
Tyto alba
|
Υφάντρα
|
Remiz pendulinus
|
Φαλαρίδα
|
Fulica atra
|
Φανέτο
|
Carduelis cannabina
|
Φασιανός
|
Phasianus colchicus
|
Φάσσα
|
Columba palumbus
|
Φιδαετός
|
Circaetus gallicus
|
Φλώρος
|
Carduelis chloris
|
Φοινίκουρος
|
Phoenicurus phoenicurus
|
Χαβαρόνι
|
Corvus frugilegus
|
Χαλκοκουρούνα
|
Coracias garrulus
|
Χειμωνόκιρκος
|
Circus cyaneus
|
Χειμωνόσπινος
|
Fringilla montifringilla
|
Χουλιαρόπαπια
|
Anas clypeata
|
Χρυσαετός
|
Aquila chrysaetos
|
Χρυσοτσίχλονο
|
Emberiza citrinella
|
Χωραφοσπουργίτης
|
Passer hispaniolensis
|
Ψαλίδα
|
Anas acuta
|
Ψαρόνι
|
Sturnus vulgaris
|
Ψευταηδόνι
|
Cettia cetti
|
Ωχροστριτσίδα
|
Hippolais pallida
|
πηγή: http://www.ornithologiki.gr/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου