Ο Εύηνος ποταμός, ονομαζόμενος και Φίδαρης, είναι ποταμός της Αιτωλίας και αποτελεί ένα από τα «θρυλικά» ποτάμια της Αιτωλοακαρνανίας.
Από την αρχαία εποχή παραδίνεται ότι ο Εύηνος ποταμός διαρρέει την Αιτωλία και έτσι είναι το κατεξοχήν Αιτωλικό ποτάμι. Ξεκινάει από τις δυτικές υπώρειες των Βαρδουσίων, σε δυο σκέλη έχοντας διπλές πηγές και ακολουθώντας δυτική πορεία χωρίζει τα βορειότερα Ναυπακτιώτικα χωριά από την λοιπή Ναυπακτία.
Στην συνέχεια ακολουθεί νότια πορεία κι εκεί κατά την Καλλονή παίρνει δυτική πορεία κι έτσι πότε νοτιοδυτικά και πότε νότια φτάνει στην θάλασσα, στον Πατραϊκό κόλπο ανάμεσα στο Ευηνοχώρι και τον Γαλατά. Παρατηρώντας λοιπόν τον χάρτη βλέπουμε ότι ο Εύηνος τέμνει την βόρεια Ναυπακτία διατρέχοντας κάπου 113 χιλιόμετρα μέχρι την εκβολή του και έτσι είναι το φυσικό σύνορο μεταξύ Τριχωνίδας και Ναυπακτίας που στις εκβολές του έχει φτιάξει μια τριγωνική πεδιάδα που σιγά-σιγά επεκτείνει με τις προσχώσεις του.
H διαδρομή του παρουσιάζει μια γρήγορη εναλλαγή πότε νότια, πότε δυτικά, κάποτε ανατολικά, ποτέ όμως βόρεια που θυμίζει κίνηση φιδιού και γι αυτό ο θυμόσοφος λαός μας του έδωσε το όνομα Φίδαρης. Όμως μιας και διατρέχει έναν ορεινό τόπο γεμάτο κοτρόνια και γκρεμίλες, δέχεται το νερό αρκετών παραποτάμων και μικροχειμάρων.
Οι κυριότεροι από τους παραποτάμους που ενισχύουν την πορεία του είναι ο Παλουκοβιώτικος, ο Βοτσαΐτικος, ο Κάκαβος, ο Κλεπαΐτικος, η Σκοτεινή, ο Κλεινοβίτης, ο Κότσαλος, τα Φιδάκια και ο Πόριαρης. Ο Στράβωνας, ο Απολλόδωρος και ο Πλούταρχος λένε ότι το αρχαιότερο όνομα του Εύηνου ήταν Λυκόρμας. Το όνομα αυτό είναι φανερό ότι δηλώνει την ανατολική εκκίνηση του ενώ το Εύηνος πάλι φανερώνει την ευεργετική επίδραση του ποταμού στην Αιτωλική γη, ιδιαίτερα στο νότιο πεδινό τμήμα της.
Ο λαός μας που προσωποποίησε τις αγαθές και κακές φυσικές δυνάμεις στους μύθους του, θέλει τον Εύηνο βασιλιά στην Καλυδώνα από τη γενιά του Ενδυμίωνα και του Αιτωλού. Ήταν γιος του Άρη και της Στερώπης (Πλούταρχος) ή γιος του Άρη και της Δημονίκης (Απολλόδωρος) ή γιος του Ωκεανού και της Τηθύος (Ησίοδος). Παντρεύτηκε την Αλκίππη την κόρη του Οινόμαου, βασιλιά της Ηλείας και απόκτησε την Μαρπήσσα, που ο Όμηρος ονομάζει «Καλλίσφυρο» (λιγναστράγαλη). Όταν πια η κόρη μεγάλωσε πολλοί μνηστήρες την ζήτησαν σε γάμο, αλλά ο Εύηνος έβαζε τους υποψηφίους σε σκληρή δοκιμασία, όπως ακριβώς ο πεθερός του Οινόμαος. Έπρεπε για να πάρει κάποιος για σύζυγό του την Μαρπήσσα να νικήσει σε αρματοδρομία τον βασιλιά. Οι ηττημένοι που ήταν πολλοί, αποκεφαλίζονταν και τα κεφάλια τους γίνονταν θέα στους τοίχους των ανακτόρων. Παρότι η φύλαξη της βασιλοπούλας ήταν αυστηρή, ο Ίδας ο γιος του Αφάρεου δασκαλεμένος από τον Ποσειδώνα που του έδωσε άρμα με φτεροπόδαρα άλογα έκλεψε την Μαρπήσσα ενώ χόρευε στον ναό της Άρτεμης και την μετέφερε στην Πλευρώνα. Ο Εύηνος κυνήγησε τον άρπαγα αλλά δεν κατόρθωσε να τον συλλάβει. Έτσι απελπισμένος και οργισμένος από την ανήκουστη για αυτόν ντροπή έσφαξε τα άλογά του και έπεσε στα νερά του Λυκόρμα και πνίγηκε. Από τότε λοιπόν το ποτάμι πήρε το όνομα Εύηνος.
Ο Εύηνος ποταμός είναι γνωστός και από το πέρασμα του Ηρακλή και της Δηιάνειρας.
Από την αρχαία εποχή παραδίνεται ότι ο Εύηνος ποταμός διαρρέει την Αιτωλία και έτσι είναι το κατεξοχήν Αιτωλικό ποτάμι. Ξεκινάει από τις δυτικές υπώρειες των Βαρδουσίων, σε δυο σκέλη έχοντας διπλές πηγές και ακολουθώντας δυτική πορεία χωρίζει τα βορειότερα Ναυπακτιώτικα χωριά από την λοιπή Ναυπακτία.
Στην συνέχεια ακολουθεί νότια πορεία κι εκεί κατά την Καλλονή παίρνει δυτική πορεία κι έτσι πότε νοτιοδυτικά και πότε νότια φτάνει στην θάλασσα, στον Πατραϊκό κόλπο ανάμεσα στο Ευηνοχώρι και τον Γαλατά. Παρατηρώντας λοιπόν τον χάρτη βλέπουμε ότι ο Εύηνος τέμνει την βόρεια Ναυπακτία διατρέχοντας κάπου 113 χιλιόμετρα μέχρι την εκβολή του και έτσι είναι το φυσικό σύνορο μεταξύ Τριχωνίδας και Ναυπακτίας που στις εκβολές του έχει φτιάξει μια τριγωνική πεδιάδα που σιγά-σιγά επεκτείνει με τις προσχώσεις του.
H διαδρομή του παρουσιάζει μια γρήγορη εναλλαγή πότε νότια, πότε δυτικά, κάποτε ανατολικά, ποτέ όμως βόρεια που θυμίζει κίνηση φιδιού και γι αυτό ο θυμόσοφος λαός μας του έδωσε το όνομα Φίδαρης. Όμως μιας και διατρέχει έναν ορεινό τόπο γεμάτο κοτρόνια και γκρεμίλες, δέχεται το νερό αρκετών παραποτάμων και μικροχειμάρων.
Οι κυριότεροι από τους παραποτάμους που ενισχύουν την πορεία του είναι ο Παλουκοβιώτικος, ο Βοτσαΐτικος, ο Κάκαβος, ο Κλεπαΐτικος, η Σκοτεινή, ο Κλεινοβίτης, ο Κότσαλος, τα Φιδάκια και ο Πόριαρης. Ο Στράβωνας, ο Απολλόδωρος και ο Πλούταρχος λένε ότι το αρχαιότερο όνομα του Εύηνου ήταν Λυκόρμας. Το όνομα αυτό είναι φανερό ότι δηλώνει την ανατολική εκκίνηση του ενώ το Εύηνος πάλι φανερώνει την ευεργετική επίδραση του ποταμού στην Αιτωλική γη, ιδιαίτερα στο νότιο πεδινό τμήμα της.
Ο λαός μας που προσωποποίησε τις αγαθές και κακές φυσικές δυνάμεις στους μύθους του, θέλει τον Εύηνο βασιλιά στην Καλυδώνα από τη γενιά του Ενδυμίωνα και του Αιτωλού. Ήταν γιος του Άρη και της Στερώπης (Πλούταρχος) ή γιος του Άρη και της Δημονίκης (Απολλόδωρος) ή γιος του Ωκεανού και της Τηθύος (Ησίοδος). Παντρεύτηκε την Αλκίππη την κόρη του Οινόμαου, βασιλιά της Ηλείας και απόκτησε την Μαρπήσσα, που ο Όμηρος ονομάζει «Καλλίσφυρο» (λιγναστράγαλη). Όταν πια η κόρη μεγάλωσε πολλοί μνηστήρες την ζήτησαν σε γάμο, αλλά ο Εύηνος έβαζε τους υποψηφίους σε σκληρή δοκιμασία, όπως ακριβώς ο πεθερός του Οινόμαος. Έπρεπε για να πάρει κάποιος για σύζυγό του την Μαρπήσσα να νικήσει σε αρματοδρομία τον βασιλιά. Οι ηττημένοι που ήταν πολλοί, αποκεφαλίζονταν και τα κεφάλια τους γίνονταν θέα στους τοίχους των ανακτόρων. Παρότι η φύλαξη της βασιλοπούλας ήταν αυστηρή, ο Ίδας ο γιος του Αφάρεου δασκαλεμένος από τον Ποσειδώνα που του έδωσε άρμα με φτεροπόδαρα άλογα έκλεψε την Μαρπήσσα ενώ χόρευε στον ναό της Άρτεμης και την μετέφερε στην Πλευρώνα. Ο Εύηνος κυνήγησε τον άρπαγα αλλά δεν κατόρθωσε να τον συλλάβει. Έτσι απελπισμένος και οργισμένος από την ανήκουστη για αυτόν ντροπή έσφαξε τα άλογά του και έπεσε στα νερά του Λυκόρμα και πνίγηκε. Από τότε λοιπόν το ποτάμι πήρε το όνομα Εύηνος.
Ο Εύηνος ποταμός είναι γνωστός και από το πέρασμα του Ηρακλή και της Δηιάνειρας.
Ο Ηρακλής μετά την επίθεση που δέχτηκε απ' τους κενταύρους στην Αρκαδία, τους απώθησε και τους εκτόξευσε σε διάφορα σημεία ενώ ο Κένταυρος Νέσσος, γιος της Νεφέλης και του Ιξίωνα, εγκαταστάθηκε ως περατάρης στον Εύηνο ποταμό. Ο Ηρακλής, αφού πάλεψε σκληρά με τον Αχελώο για την όμορφη Δηιάνειρα και έσπασε το ένα κέρατο του αντιπάλου που αντάλλαξε με το κέρας της Αμάλθειας (αφθονίας), παντρεύτηκε την Δηιάνειρα και έμεινε στην Καλυδώνα τρία χρόνια με τον πεθερό του, το βασιλιά Οινέα. Η Καλυδώνα βρισκόταν κοντά στον Εύηνο και στο χρονικό διάστημα που ο Ηρακλής έμεινε στην Καλυδώνα βοήθησε τους Καλυδώνιους στην εκστρατεία τους κατά των Θεσπρωτών.
Ο Ηρακλής αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Καλυδώνα εξαιτίας ακούσιου φόνου. Ο Ευρύνομος, στενός συγγενής του Οινέα, έχυσε από απροσεξία νερό που προορίζονταν για το πλύσιμο των ποδιών πάνω στα χέρια του Ηρακλή και ο Ηρακλής εξοργίστηκε και τον χτύπησε τόσο δυνατά με τη γροθιά του που εκείνος πέθανε. Ο Οινέας, βασιλιάς της Καλυδώνας και πεθερός του, τον συγχώρεσε για τον ακούσιο φόνο αλλά ο ήρωας δεν δέχτηκε την συγχώρεση και αυτοεξορίστηκε στην Τραχίνα. Για να πάει όμως στον τόπο εξορίας του έπρεπε να περάσει το ποτάμι στο οποίο ήταν εγκαταστημένος ο Κένταυρος Νέσσος.
Ο Ηρακλής πέρασε μόνος του για να αποφύγει την πληρωμή και ο Νέσσος ανέλαβε να περάσει αντίπερα την Δηιάνειρας με αμοιβή. Την ώρα όμως που διέσχιζαν το ποτάμι ο Νέσσος προσπάθησε να την βιάσει, αυτή φώναξε και ο Ηρακλής μη αντέχοντας την προσβολή τον σκότωσε χτυπώντας τον με τόξο. Ο Νέσσος, πριν ξεψυχήσει, της έδωσε φίλτρο από το αίμα του (δηλητήριο) για να το χρησιμοποιήσει η γυναίκα αν ο Ηρακλής κάποτε την απατούσε. Αργότερα, όταν ο Ηρακλής αγάπησε την Ιόλη η Δηιάνειρα θυμήθηκε το μαγικό φίλτρο του Νέσσου και θέλησε να το χρησιμοποιήσει. Έτσι κάποια μέρα που ο Ηρακλής ήθελε να θυσιάσει στο Δία και ζήτησε να του φέρουν την επίσημη φορεσιά του βρήκε την ευκαιρία η Δηιάνειρα να την αλείψει με το μαγικό της φίλτρο. Όταν τη φόρεσε ο Ηρακλής τον έπιασαν πόνοι σ' όλο του το κορμί και μέσα στους πόνους του παρακάλεσε το γιο του τον Ύλλο να παντρευτεί αυτός την αγαπημένη του Ιόλη και ν' ανάψει μια φωτιά να τον κάψει. Ο Ύλλος δεν δέχτηκε να τον κάψει και ανέλαβε να πραγματοποιήσει την επιθυμία του ο Φιλοκτήτης. Ο Ηρακλής μετά το θάνατο του ανέβηκε στον Όλυμπο ανάμεσα στους θεούς και η Δηιάνειρα, επειδή με το φίλτρο της δεν ήθελε να σκοτώσει τον άντρα της, αλλά να εκδικηθεί την ερωμένη του Ιόλη, αυτοκτόνησε.
Η παραποτάμια βλάστηση είναι πλούσια και αποτελείται από έλατα, καστανιές, κέδρους, πουρνάρια, ιτιές, πλατάνια, λεύκες, φράξους, πικροδάφνες και λυγαριές. Την άνοιξη θα συναντήσουμε αγριοτριανταφυλλιές, ορχιδέες και αγριολούλουδα. Κάθε μικροβιότοπος χαρακτηρίζεται από το δικό του συνδυασμό φυτικών ειδών τα οποία συγκροτούν την πλούσια και μοναδική χλωρίδα της περιοχής. Οι κίτρινοι και μενεξεδί αγριοπανσέδες, οι λευκές ή λευκορόδινες ορχιδέες, οι βαθυγάλαζες καμπανούλες, τα ρόδινα σιλενοειδή, τα λευκά κρινάκια εντυπωσιάζουν τον περιπατητή.
Ο χαρακτηρισμός του, από τον μεγάλο λαογράφο Δημήτριο Λουκόπουλο, ως η λεωφόρος των βουνών δικαιολογεί αυτή την κοινωνική και οικονομική μοναδικότητα που είχε εδώ και 4.500 χρόνια γιατί σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα (Πελασγικοί και Μυκηναϊκοί οικισμοί) η ευρύτερη περιοχή του Εύηνου ποταμού κατοικείταν. Ο Εύηνος είναι επίσης γνωστός για τα αρκετά γεφύρια (πέτρινα και μεταλλικά) και τις συρμάτινες πεζογέφυρες στα πιο όμορφα σημεία της κοίτης που μας δείχνουν τους παλιούς δρόμους, τα περάσματα και τις μετακινήσεις των ανθρώπων στις παλαιότερες εποχές. Υπάρχουν μάλιστα αρχαία, βυζαντινά αλλά και κυρίως νεότερα μνημεία (μύλοι, νεροτριβές, γεφύρια κλπ.) που είναι στοιχεία οικολογικού ενδιαφέροντος. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό στη μορφή του ποταμού ποικίλει από το ανώτερο τμήμα με την ορμητική ροή, τους μαιάνδρους, τα ελατοδάση, τις πεζούλες και τα φαράγγια. Το μεσαίο τμήμα με τις ποταμολίμνες και την απόθεση φερτών υλικών έως τις εκβολές με τις προσχώσεις και το δέλτα, αποτελεί εύφορη καλλιεργήσιμη έκταση. Με την δύναμη των νερών του κινούνταν παλιότερα πολλοί μύλοι νεροτριβές - μαντάνια.
Ο Γάλλος περιηγητής Φραγκίσκος Πουκεβίλ, στο "ταξίδι στην Ελλάδα" αναφέρεται στον Εύηνο: "Στο ένα χιλιόμετρο από κει, πέρασα με τη συνοδεία μου το πρώτο παρακλάδι του Εύηνου ή Φίδαρη. Την εποχή των βροχών είναι φοβερός και θυελλώδης, όπως διαπίστωσα από τις καταστροφές που προκαλεί και τους ογκόλιθους που κατεβάζει, αλλά εκείνη τη στιγμή που τον έβλεπα ο ανώμαλος βυθός του καλύπτονταν μόνο από εξήντα εκατοστά νερού."
Η συγγραφέας μας Ελένη Χωρεάνθη στο "Μεσολόγγι η πολιτεία του νερού" γράφει για το Φιδίσιο ποτάμι: "Ο Εύηνος ακούραστος κουβαλητής, κατέβαζε ανέκαθεν χώματα και κροκάλες από τα βουνά και τα άφηνε στο μυχό του κόλπου και με τον καιρό γίνηκαν τα ρηχά κι έπειτα οι στεριές και τα νησόπουλα που τράβηξαν τους ψαράδες και τους Δαλμάτες πειρατές και στέριωσαν την Πολιτεία στο νερό."
Στον Εύηνο υπάρχει επίσης μια πλούσια ιχθυοπανίδα που αποτελείται από πέστροφες, χέλια, γλανίδια, στρωσίδια, δρομίτσες, τσερούκλες και χαμοσούρτηδες. Το στρωσίδι (Barbus albanicus) είναι ενδημικό ψάρι της Ελλάδας που βρίσκεται και στα νερά του Εύηνου ενώ ο χαμοσούρτης (Barbus peloponnesΊUs peloponnesius) είναι ενδημικό υποείδος της Ελλάδος.
Το 1990 βρέθηκε στον Εύηνο, ο Ευηνογωβιός (Knipowitschia panizzae) από τους ιχθυολόγους Ahnelt και Bianco. Αυτή είναι η πρώτη παρατήρηση του είδους στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον καθηγητή Ζωολογίας, του Α.Π.Θ. κ. Π. Οικονομίδη. Το ψάρι αυτό υπάρχει και στην Ιταλία. Πιστεύουμε ότι πρέπει να γίνουν περαιτέρω έρευνες για να μάθουμε περισσότερα στοιχεία για τον Ευηνογωβιό.
Ο Γάλλος περιηγητής Φραγκίσκος Πουκεβίλ, στο "ταξίδι στην Ελλάδα" αναφέρεται στον Εύηνο: "Στο ένα χιλιόμετρο από κει, πέρασα με τη συνοδεία μου το πρώτο παρακλάδι του Εύηνου ή Φίδαρη. Την εποχή των βροχών είναι φοβερός και θυελλώδης, όπως διαπίστωσα από τις καταστροφές που προκαλεί και τους ογκόλιθους που κατεβάζει, αλλά εκείνη τη στιγμή που τον έβλεπα ο ανώμαλος βυθός του καλύπτονταν μόνο από εξήντα εκατοστά νερού."
Η συγγραφέας μας Ελένη Χωρεάνθη στο "Μεσολόγγι η πολιτεία του νερού" γράφει για το Φιδίσιο ποτάμι: "Ο Εύηνος ακούραστος κουβαλητής, κατέβαζε ανέκαθεν χώματα και κροκάλες από τα βουνά και τα άφηνε στο μυχό του κόλπου και με τον καιρό γίνηκαν τα ρηχά κι έπειτα οι στεριές και τα νησόπουλα που τράβηξαν τους ψαράδες και τους Δαλμάτες πειρατές και στέριωσαν την Πολιτεία στο νερό."
Στον Εύηνο υπάρχει επίσης μια πλούσια ιχθυοπανίδα που αποτελείται από πέστροφες, χέλια, γλανίδια, στρωσίδια, δρομίτσες, τσερούκλες και χαμοσούρτηδες. Το στρωσίδι (Barbus albanicus) είναι ενδημικό ψάρι της Ελλάδας που βρίσκεται και στα νερά του Εύηνου ενώ ο χαμοσούρτης (Barbus peloponnesΊUs peloponnesius) είναι ενδημικό υποείδος της Ελλάδος.
Το 1990 βρέθηκε στον Εύηνο, ο Ευηνογωβιός (Knipowitschia panizzae) από τους ιχθυολόγους Ahnelt και Bianco. Αυτή είναι η πρώτη παρατήρηση του είδους στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον καθηγητή Ζωολογίας, του Α.Π.Θ. κ. Π. Οικονομίδη. Το ψάρι αυτό υπάρχει και στην Ιταλία. Πιστεύουμε ότι πρέπει να γίνουν περαιτέρω έρευνες για να μάθουμε περισσότερα στοιχεία για τον Ευηνογωβιό.
Οι κάτοικοι που βρίσκονται στις όχθες του Εύηνου ψαρεύουν στο ποτάμι με πολλούς και διάφορους τρόπους: με καλαμωτή, σελπί, αγκίστρια, ψαροβότανα σπλόϊμο, πυροφάνι, πεζόβολο, απόχη κ.ά.
Στα νερά του Εύηνου βρίσκουν επίσης καταφύγιο σε ορισμένες περιοχές και οι Βίδρες (Lutralutra). Στα στενά φαράγγια του γυροπετούν σπάνια αρπακτικά πουλιά ενώ στο Δέλτα του μπορούμε να δούμε χαραδριόμορφα, γλαρόνια, γλάρους, τσικνιάδες, παπιά (π.χ. πρασινοκέφαλες, κυνηγόπαπιες, κιρκίρια, σφυριχτάρια, σαρδέλες), διάφορα βουτηχτάρια, πελαργούς, νερόκοτες, καλαμοκανάδες, φαλαρίδες κ.ά.
Στα νερά του Εύηνου βρίσκουν επίσης καταφύγιο σε ορισμένες περιοχές και οι Βίδρες (Lutralutra). Στα στενά φαράγγια του γυροπετούν σπάνια αρπακτικά πουλιά ενώ στο Δέλτα του μπορούμε να δούμε χαραδριόμορφα, γλαρόνια, γλάρους, τσικνιάδες, παπιά (π.χ. πρασινοκέφαλες, κυνηγόπαπιες, κιρκίρια, σφυριχτάρια, σαρδέλες), διάφορα βουτηχτάρια, πελαργούς, νερόκοτες, καλαμοκανάδες, φαλαρίδες κ.ά.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου